Mevduat faizi nasıl hesaplanır? Stopaj, net getiri ve reel getiri

Brüt faiz getirisi

Bankalar faizi yıllık oran olarak ilan eder; ama mevduat çoğu zaman 32 gün, 46 gün, 92 gün gibi kısa vadelere yatırılır. Bu yüzden yıllık oran, vade gününe oranlanır. Türk lirası mevduatta yıl genellikle 365 gün kabul edilir:

Örnek (uydurma rakamlar): 100.000 TL, yıllık %40 faizle 32 gün vadeye yatırılsın. 100.000 × 0,40 × 32 ÷ 365 ≈ 3.507 TL brüt getiri.

Stopaj kesintisi ve net getiri

Mevduat faizi gelirinden kaynakta vergi kesilir; buna stopaj denir. Banka kesintiyi kendisi yapar ve hesabınıza net tutarı yatırır. Stopaj oranı vadeye ve para birimine göre farklılaşabilir ve dönem dönem yeniden belirlenir; bu yüzden güncel oranı bankanızdan ya da resmî duyurulardan kontrol etmek gerekir.

Örneğe devam edelim ve stopaj oranını (yine yalnızca örnek olarak) %15 alalım: 3.507 × 0,85 ≈ 2.981 TL net getiri. Vade sonunda hesapta 102.981 TL olur.

Vadeyi yenilemek: bileşik getiri

Vade sonunda anapara ve net faiz birlikte yeniden yatırılırsa bir sonraki dönemde faize de faiz işler. Aynı oranın bütün yıl boyunca korunduğu varsayımıyla yıllık etkin getiri şöyle hesaplanır:

Örnekte dönemlik net getiri oranı 2.981 ÷ 100.000 ≈ %2,98'dir. 365 ÷ 32 ≈ 11,4 dönem için: 1,0298^11,4 − 1 ≈ %39,8. Bu hesap, oranların yıl boyunca değişmeyeceği varsayımına dayanır; gerçekte her yenilemede oran değişebilir.

Reel getiri: enflasyondan arındırmak

Nominal getiri paranın miktarındaki artışı, reel getiri ise satın alma gücündeki değişimi gösterir. Enflasyon getiriden yüksekse, hesaptaki rakam artsa bile aynı parayla daha az şey alınır:

Örnek (uydurma rakamlar): yıllık net getiri %39,8, aynı dönemde enflasyon %35 ise reel getiri 1,398 ÷ 1,35 − 1 ≈ %3,6'dır. Basit çıkarma (%39,8 − %35 = %4,8) yüksek enflasyonda yanıltıcı sonuç verir. Enflasyonun nasıl ölçüldüğünü enflasyon rehberinde anlattık.

Mevduatta dikkat edilen diğer noktalar

• Vade bozma: vade dolmadan para çekilirse faiz çoğu zaman hiç ödenmez ya da çok düşük oranla hesaplanır.
• Hoş geldin faizi: yeni müşteriye ya da yeni paraya verilen yüksek oran, yenilemede standart orana dönebilir.
• Mevduat sigortası: Türkiye'de tasarruf mevduatı, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) güvencesi altındadır; ancak güvence kişi ve banka başına belirli bir tutarla sınırlıdır ve bu tutar dönemsel olarak güncellenir.
• Döviz mevduatı: getirisi hem faize hem kur değişimine bağlıdır; kur hareketi faiz getirisinden çok daha büyük olabilir.

Yorumcuların mevduat hakkındaki görüşlerini mevduat sayfasında, faiz politikasına dair beklentilerin tahvil piyasasına yansımasını tahvil sayfasında görebilirsiniz.