Ethereum nedir? Bitcoin'den farkı, akıllı sözleşmeler ve staking

Ethereum ve ether: ağ ve para birimi

Ethereum, 2015'te çalışmaya başlayan, üzerinde program çalıştırılabilen bir blokzinciri ağıdır. Ağın kendi para birimine ether (ETH) denir; günlük dilde ağ ile para birimi çoğu zaman aynı adla anılır. Ether, ağda işlem yapmanın ve program çalıştırmanın ücretini ödemek için kullanılır.

Bitcoin öncelikle bir dijital para ve değer saklama aracı olarak tasarlanmıştır. Ethereum ise bir 'dünya bilgisayarı' fikrinden doğmuştur: herkesin üzerinde uygulama çalıştırabileceği ortak bir altyapı.

Akıllı sözleşme nedir?

Akıllı sözleşme, blokzincirine yüklenen ve belirli koşullar gerçekleştiğinde kendiliğinden çalışan bir programdır. Bir kez yüklendikten sonra kodu herkes görebilir ve kimse tek başına durduramaz. Ethereum üzerindeki pek çok uygulama bu sözleşmelerle çalışır:

• Merkeziyetsiz finans (DeFi): borç verme, takas ve getiri uygulamaları.
• Sabit paralar (stablecoin): dolara endeksli tokenların önemli bir kısmı Ethereum üzerinde çıkarılır.
• Tokenlar ve NFT'ler: ağ üzerinde yeni dijital varlıklar oluşturulabilir.

Gas ücreti

Ethereum'da her işlem ve her program adımı belirli bir hesaplama maliyeti taşır; buna gas denir. Kullanıcı bu maliyeti ether ile öder. Ağ yoğunlaştığında gas ücreti yükselir, sakin dönemlerde düşer. 2021'den bu yana ödenen ücretin bir kısmı 'yakılarak' dolaşımdan çıkarılır; bu, ağ kullanımı ile ether arzı arasında bir bağ kurar.

İş kanıtından hisse kanıtına: Merge ve staking

Bitcoin, işlemleri doğrulamak için iş kanıtı (proof of work) kullanır: madenciler yoğun elektrik harcayarak bulmaca çözer. Ethereum da başlangıçta böyleydi; Eylül 2022'deki 'Merge' güncellemesiyle hisse kanıtına (proof of stake) geçti. Bu geçişle ağın enerji tüketimi çok büyük ölçüde azaldı.

Hisse kanıtında işlemleri doğrulayanlar, ağa belirli miktarda ether kilitleyen 'doğrulayıcılardır'. Bu kilitleme işlemine staking denir ve karşılığında ödül alınır. Staking'in de riskleri vardır: kilitli varlığa erişim gecikebilir, kurallara uymayan doğrulayıcının payı kesilebilir ve aracı platformlar ayrı bir risk katmanı ekler.

Bitcoin ile Ethereum: özet karşılaştırma

• Amaç: Bitcoin dijital para ve değer saklama; Ethereum uygulama altyapısı.
• Arz: Bitcoin'in en fazla 21 milyon adetlik sabit üst sınırı vardır. Ether'in sabit bir üst sınırı yoktur; arz, yeni basılan ve yakılan miktarın dengesine göre değişir.
• Doğrulama: Bitcoin iş kanıtı, Ethereum hisse kanıtı kullanır.
• Fiyatı etkileyenler: Bitcoin daha çok makro ve kurumsal talep hikâyesiyle; Ethereum bunlara ek olarak ağ kullanımı, uygulama ekosistemi ve rekabet eden ağlarla birlikte konuşulur.

Katman 2 (layer 2) ağları, işlemleri Ethereum'un dışında toplu olarak işleyip sonucu ana ağa yazan ve böylece ücretleri düşüren ağlardır. Ethereum'un ölçeklenme stratejisinin önemli bir parçasıdır; ancak ana ağdaki ücret gelirini azalttığı için yorumcular arasında tartışılan bir konudur.

Güncel görüş sayımı için Ethereum sayfasına, kripto piyasasının geneli hakkındaki yorumlar için kripto paralar başlığına bakabilirsiniz.